เงินชดเชยเลิกจ้าง ได้เท่าไหร่ ? สิทธิที่ต้องรู้เมื่อถูกให้ออกจากงาน

JobFinFin สรุปให้

• เงินชดเชยเลิกจ้าง คือเงินที่กฎหมายบังคับให้นายจ้างจ่ายเมื่อเลิกจ้างลูกจ้างโดยลูกจ้างไม่ได้ทำผิด
• ค่าชดเชยเลิกจ้างขึ้นอยู่กับอายุงาน ตั้งแต่ 30 วัน (ทำงานครบ 120 วัน) ถึง 400 วัน (ทำงานครบ 20 ปีขึ้นไป)
• การลาออกเองไม่มีสิทธิได้รับเงินชดเชย ต่างจากการถูกเลิกจ้าง
• นายจ้างต้องจ่ายเงินชดเชยภายใน 3 วันนับจากวันเลิกจ้าง ถ้าไม่จ่ายต้องเสียดอกเบี้ย 15% ต่อปี
• ค่าชดเชยเลิกจ้างได้รับการยกเว้นภาษี แต่เงินพิเศษเกิน 300,000 บาทต้องนำไปคำนวณภาษี
• เมื่อถูกเลิกจ้าง มีสิทธิรับเงินจากประกันสังคม 70% ของค่าจ้างไม่เกิน 200 วัน

เงินชดเชยเลิกจ้าง สิทธิตามกฎหมายแรงงานของลูกจ้าง กรณี ถูกเลิกจ้างโดยไม่ได้ทำกระผิดที่อาจเกิดขึ้นได้กับทุกคนในช่วงชีวิตการทำงาน บทความนี้ JobFinFin จะอธิบายเรื่องค่าชดเชยเลิกจ้างแบบเข้าใจง่าย ตั้งแต่ความหมาย อัตราค่าชดเชย จนถึงภาษีและสิทธิประโยชน์อื่น ๆ ที่ควรรู้ค่ะ

เงินชดเชยเลิกจ้าง คืออะไร ? ตามกฎหมายแรงงาน

เงินชดเชยเลิกจ้าง คือ เงินที่กฎหมายคุ้มครองแรงงานกำหนดให้นายจ้างต้องจ่ายให้แก่ลูกจ้างเมื่อเกิดการเลิกจ้างโดยลูกจ้างไม่ได้กระทำความผิด เพื่อบรรเทาความเดือดร้อนระหว่างหางานใหม่ ตามพระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541

การเลิกจ้าง หมายถึง การที่นายจ้างไม่ให้ลูกจ้างทำงานต่อและไม่จ่ายค่าจ้าง ไม่ว่าจะเป็นการปลดออก ไล่ออก ให้ออก หรือบอกเลิกสัญญาจ้างค่ะ

ขอบเขตของลูกจ้างที่มีสิทธิได้รับเงินชดเชยการเลิกจ้าง

ลูกจ้างที่มีสิทธิได้รับเงินชดเชยเลิกจ้าง

1. เป็นลูกจ้างตามสัญญาจ้างที่ไม่มีกำหนดระยะเวลาแน่นอน
2. ทำงานติดต่อกันครบ 120 วันขึ้นไป
3. ถูกเลิกจ้างโดยไม่มีความผิดร้ายแรง
4. ไม่ได้ลาออกเอง

ลูกจ้างที่ไม่มีสิทธิได้รับเงินชดเชย

1. ลูกจ้างทดลองงานที่มีระยะเวลาไม่เกิน 120 วัน
2. ลูกจ้างตามสัญญาจ้างที่มีกำหนดระยะเวลาแน่นอน
3. ลูกจ้างชั่วคราวที่มีกำหนดการจ้างไม่เกิน 2 ปี

กรณีนายจ้างเลิกจ้างที่ไม่ต้องจ่ายค่าชดเชยตามกฎหมาย

นายจ้างไม่ต้องจ่ายเงินชดเชย ถ้าลูกจ้างกระทำความผิดในกรณีต่อไปนี้

• ทุจริตต่อหน้าที่หรือกระทำความผิดอาญาโดยเจตนาต่อนายจ้าง
• จงใจทำให้นายจ้างได้รับความเสียหาย
• ประมาทเลินเล่อเป็นเหตุให้นายจ้างได้รับความเสียหายร้ายแรง
• ฝ่าฝืนข้อบังคับหรือคำสั่งอันชอบด้วยกฎหมายที่นายจ้างได้ตักเตือนเป็นหนังสือแล้ว
• ละทิ้งหน้าที่เป็นเวลา 3 วันทำงานติดต่อกันโดยไม่มีเหตุผลพอเพียง
• ได้รับโทษจำคุกตามคำพิพากษาถึงที่สุด

นายจ้างต้องใช้สิทธิเลิกจ้างภายใน 7 วันนับแต่วันที่รู้เหตุแห่งการเลิกจ้าง มิฉะนั้นต้องจ่ายค่าชดเชยตามปกติค่ะ

การถูกเลิกจ้าง กับ การลาออกเอง ข้อแตกต่างเรื่องค่าชดเชย

กรณีถูกเลิกจ้าง

1. มีสิทธิได้รับค่าชดเชยตามระยะเวลาทำงาน
2. ได้รับเงินประกันสังคมกรณีว่างงาน 50% ของค่าจ้าง ไม่เกิน 180 วัน
3. สามารถฟ้องเรียกค่าเสียหายเพิ่มเติมหากเป็นการเลิกจ้างไม่เป็นธรรม

กรณีลาออกเอง

1. ไม่มีสิทธิได้รับค่าชดเชย
2. ได้รับเงินประกันสังคมกรณีว่างงานน้อยกว่า (30% ไม่เกิน 90 วัน)
3. ไม่สามารถฟ้องเรียกค่าเสียหายได้
4. ต้องยื่นหนังสือลาออกล่วงหน้า (โดยทั่วไป 30 วัน)

มีกรณีพิเศษที่ลาออกแต่มีสิทธิได้รับเงินชดเชยเลิกจ้าง เช่น นายจ้างย้ายสถานประกอบการที่กระทบต่อการดำรงชีวิต หรือกรณีถูกคุกคามทางเพศค่ะ

อัตราเงินชดเชยเลิกจ้างตามอายุงานและกฎหมายแรงงานใหม่

กฎหมายคุ้มครองแรงงานฉบับที่ 7 (พ.ศ. 2562) ปรับอัตราค่าชดเชยสำหรับลูกจ้างที่ทำงานครบ 20 ปีขึ้นไป ให้ได้รับค่าชดเชย 400 วัน (จากเดิม 300 วัน) เงินชดเชยเลิกจ้างคำนวณจากค่าจ้างวันสุดท้าย รวมเงินเดือน โบนัส ค่าล่วงเวลา และผลประโยชน์ประจำอื่น ๆ

การคำนวณเงินชดเชยกรณีเลิกจ้างตามระยะเวลาการทำงาน

• อายุงานไม่ถึง 120 วัน ไม่ได้รับค่าชดเชย
• 120 วัน ถึง 1 ปี ค่าจ้าง 30 วัน
• 1-3 ปี ค่าจ้าง 90 วัน
• 3-6 ปี ค่าจ้าง 180 วัน
• 6-10 ปี ค่าจ้าง 240 วัน
• 10-20 ปี ค่าจ้าง 300 วัน
• 20 ปีขึ้นไป ค่าจ้าง 400 วัน

วิธีคำนวณ

1. เงินเดือน ÷ 30 = ค่าจ้างต่อวัน
2. ค่าจ้างต่อวัน × จำนวนวันตามกฎหมาย = เงินชดเชยเลิกจ้าง

ตัวอย่าง เงินเดือน 30,000 บาท ทำงาน 5 ปี จะได้ค่าชดเชย 180 วัน = (30,000 ÷ 30) × 180 = 180,000 บาท

เงินชดเชยเลิกจ้าง 400 วัน หลักเกณฑ์สำหรับผู้มีสิทธิ

ผู้มีสิทธิได้รับค่าชดเชย 400 วันต้องมีคุณสมบัติดังนี้

• ทำงานกับนายจ้างไม่น้อยกว่า 20 ปี
• เป็นการเลิกจ้างโดยนายจ้าง (ไม่ใช่ลาออกเอง)
• ไม่ได้กระทำความผิดที่ทำให้เสียสิทธิ
• กรณีเปลี่ยนตัวนายจ้างหรือควบรวมกิจการ นับอายุงานต่อเนื่องกัน

กฎหมายมีผลบังคับใช้ตั้งแต่ 5 พฤษภาคม 2562 ลูกจ้างที่ถูกเลิกจ้างก่อนวันดังกล่าวไม่ได้รับสิทธินี้ค่ะ

การจ่ายค่าชดเชยเลิกจ้าง กำหนดเวลาและวิธีการที่ถูกต้อง

นายจ้างต้องจ่ายเงินชดเชยเลิกจ้าง หรือภายใน 3 วันทำการนับจากวันเลิกจ้าง ถ้าไม่จ่ายตามกำหนดต้องเสียดอกเบี้ย 15% ต่อปี โดยจ่ายค่าชดเชยเลิกจ้างป็นเงินสด โอนเข้าบัญชีธนาคาร หรือออกเช็คสั่งจ่าย

เอกสารที่เกี่ยวข้องกับการจ่ายเงินชดเชยเลิกจ้าง ได้แก่ หนังสือเลิกจ้าง หลักฐานการจ่ายเงิน หนังสือรับรองการทำงาน แบบคำนวณค่าชดเชย และเอกสารภาษี เช่น ใบกำกับภาษี ก่อนลงลายมือชื่อรับเงิน ควรตรวจสอบความถูกต้องของเอกสารกับจำนวนเงินค่ะ

การเลิกจ้างไม่เป็นธรรม และสิทธิในการเรียกร้องค่าเสียหาย

นอกจากเงินชดเชยเลิกจ้างแบบปกติ ถ้าเป็นการเลิกจ้างไม่เป็นธรรม ลูกจ้างมีสิทธิเรียกค่าเสียหายเพิ่มเติมตาม พ.ร.บ.จัดตั้งศาลแรงงานฯ มาตรา 49

ลักษณะของการเลิกจ้างที่ถือว่าไม่เป็นธรรม

• เลิกจ้างโดยไม่มีเหตุผลเพียงพอ
• เลิกจ้างเพราะลูกจ้างใช้สิทธิตามกฎหมาย
• เลิกจ้างเพราะเป็นสมาชิกสหภาพแรงงาน หรือมีความขัดแย้งในที่ทำงาน​
• เลิกจ้างระหว่างตั้งครรภ์หรือลาคลอด
• เลิกจ้างโดยอ้างเหตุเท็จ
• เลิกจ้างโดยไม่ปฏิบัติตามขั้นตอนการลงโทษในข้อบังคับ

ขั้นตอนการดำเนินการฟ้องเลิกจ้างไม่เป็นธรรม

1. รวบรวมหลักฐาน (หนังสือเลิกจ้าง สัญญาจ้าง ฯลฯ)
2. ปรึกษาผู้เชี่ยวชาญด้านแรงงาน
3. ยื่นคำร้องต่อพนักงานตรวจแรงงานเพื่อไกล่เกลี่ย
4. ยื่นฟ้องต่อศาลแรงงาน (ถ้าไกล่เกลี่ยไม่สำเร็จ)
5. เข้าสู่กระบวนการพิจารณาคดี

ไม่จำเป็นต้องมีทนายความ สามารถดำเนินการได้ด้วยตนเองค่ะ

ค่าเสียหายที่สามารถเรียกร้องได้จากการเลิกจ้างไม่เป็นธรรม

• ค่าเสียหายจากการขาดรายได้
• ค่าเสียหายทางจิตใจ
• ค่าชดเชยพิเศษแทนการบอกกล่าวล่วงหน้า
• ค่าเสียหายจากการสูญเสียโอกาสในการทำงาน
• ค่าใช้จ่ายในการดำเนินคดี

ศาลแรงงานพิจารณากำหนดค่าเสียหายตามความเหมาะสม โดยคำนึงถึงอายุงาน ค่าจ้าง สาเหตุการเลิกจ้าง และความเสียหายที่ได้รับค่ะ

ตัวอย่างคำพิพากษาคดีเลิกจ้างไม่เป็นธรรม

• คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 13234/2556 เลิกจ้างลูกจ้างที่ป่วย ศาลสั่งจ่ายค่าเสียหาย 6 เดือน
• คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 19649/2556 เลิกจ้างลูกจ้างที่ร้องเรียนสภาพการทำงาน ศาลสั่งจ่าย 200,000 บาท
• คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1167/2555 เลิกจ้างโดยอ้างปรับโครงสร้างแต่เป็นการกลั่นแกล้ง ศาลสั่งจ่าย 300,000 บาท

อายุความในการฟ้องร้องคดีเลิกจ้างไม่เป็นธรรม

• คดีเรียกร้องเงินชดเชยเลิกจ้างตามกฎหมายแรงงาน 2 ปี
• คดีเรียกค่าเสียหายจากการเลิกจ้างไม่เป็นธรรม 10 ปี

ควรดำเนินการโดยเร็ว เพื่อรวบรวมพยานหลักฐานให้ได้ครบถ้วนค่ะ

เงินชดเชยกรณีเกษียณอายุ และข้อกำหนดตามกฎหมายแรงงาน

การเกษียณอายุก็คือการเลิกจ้างประเภทหนึ่ง ลูกจ้างมีสิทธิได้รับเงินชดเชยเลิกจ้างเช่นเดียวกับการถูกเลิกจ้าง ตาม พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน (ฉบับที่ 6) พ.ศ. 2560 มาตรา 118/1

เงื่อนไขการได้รับเงินชดเชย

• ถ้าไม่ได้ตกลงเรื่องอายุเกษียณไว้ ให้เกษียณเมื่ออายุครบ 60 ปี หนึ่งใน Generation ที่สำคัญในที่ทำงาน
• ได้รับค่าชดเชยตามอัตราเดียวกับการเลิกจ้างทั่วไป
• ถ้าข้อบังคับกำหนดเงินเกษียณสูงกว่า ให้ได้รับตามนั้น

หนังสือเลิกจ้างกรณีเกษียณควรมีรายละเอียด

1. วันที่ที่มีผลเกษียณ
2. รายละเอียดค่าเงินชดเชยเลิกจ้างและผลประโยชน์
3. กำหนดการจ่ายเงิน
4. สิทธิประโยชน์หลังเกษียณ
5. ขั้นตอนการส่งมอบงาน

ภาระภาษีสำหรับ เงินชดเชยเลิกจ้าง และเงินได้จากการถูกจ้างออก

เงินชดเชยเลิกจ้างตามกฎหมายได้รับการยกเว้นภาษีเงินได้บุคคลธรรมดาตามประมวลรัษฎากร มาตรา 42(17)

หลักเกณฑ์ภาษี

• เงินชดเชยตามกฎหมายแรงงานยกเว้นภาษีทั้งจำนวน
• เงินที่จ่ายเกินกฎหมาย (Ex-gratia) ยกเว้นภาษีตามจำนวนปีที่ทำงาน × เงินเดือนสุดท้าย แต่ไม่เกิน 300,000 บาท
• เงินสมทบกองทุนสำรองเลี้ยงชีพได้รับยกเว้นภาษีทั้งจำนวน

วิธีคำนวณภาษีสำหรับเงินส่วนที่เกินกฎหมาย

1. เงินเดือนสุดท้าย (ดูจากสลิปเงินเดือน) × จำนวนปีที่ทำงาน (เศษ 6 เดือนขึ้นไปนับเป็น 1 ปี)
2. เทียบกับ 300,000 บาท ส่วนที่ไม่เกินได้รับยกเว้น
3. ส่วนที่เกินเสียภาษีตามอัตราปกติ

ข้อควรปฏิบัติและสิทธิประโยชน์อื่นเมื่อถูกเลิกจ้างหรือถูกจ้างออก

1. การตรวจสอบเอกสาร ได้แก่ วันที่เลิกจ้าง การคำนวณเงินชดเชยเลิกจ้าง เหตุผลการเลิกจ้าง และขอหนังสือรับรองการทำงาน
2. สิทธิประโยชน์จากประกันสังคม กรณีที่ว่างงานจะได้รับ 50% ของค่าจ้าง ไม่เกิน 180 วัน (ถูกเลิกจ้าง) และการรักษาสิทธิรักษาพยาบาล ใช้สิทธิได้อีก 6 เดือน อย่าลืมขึ้นทะเบียนผู้ว่างงานภายใน 30 วัน — วิธีลงทะเบียนว่างงานประกันสังคมออนไลน์ มาตรา 33 ด้วยตัวเอง!​
3. สิทธิจากกองทุนสำรองเลี้ยงชีพ ได้แก่ รับเงินสะสมของตัวเองทั้งหมดกับจากนายจ้างตามเงื่อนไข และได้รับยกเว้นภาษี
4. ช่องทางร้องเรียน ได้แก่ สำนักงานสวัสดิการและคุ้มครองแรงงานจังหวัด ศูนย์บริการประชาชนกระทรวงแรงงาน (สายด่วน HR 1506) ศูนย์ดำรงธรรม ศาลแรงงาน

นอกจากนี้ ยังมีข้อแนะนำสำคัญหลักถูกเลิกจ้าง คืออย่ารีบลงนามในเอกสารถ้ายังไม่เข้าใจ เก็บเอกสารทุกอย่างที่เกี่ยวกับการทำงาน ศึกษาสิทธิตามกฎหมาย และรีบขึ้นทะเบียนผู้ว่างงานค่ะ

สรุป

เงินชดเชยเลิกจ้าง คือสิทธิตามกฎหมายแรงงานที่ลูกจ้างต้องได้รับเมื่อถูกเลิกจ้างโดยไม่มีความผิด อัตราค่าชดเชยขึ้นอยู่กับระยะเวลาทำงาน โดยกฎหมายปัจจุบันกำหนดค่าชดเชยสูงสุด 400 วันสำหรับผู้ทำงานครบ 20 ปีขึ้นไป

นอกจากค่าชดเชยเลิกจ้างแล้ว ลูกจ้างควรรู้สิทธิในการฟ้องร้องกรณีเลิกจ้างไม่เป็นธรรม สิทธิประโยชน์จากเงินประกันสังคม และการยกเว้นภาษี

เมื่อถูกเลิกจ้าง ควรตรวจสอบเอกสารกับเงินชดเชยให้ถูกต้อง ขึ้นทะเบียนผู้ว่างงาน และถ้ามีข้อสงสัยควรปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ การรู้สิทธิจะช่วยให้ได้รับความเป็นธรรมตามกฎหมาย รวมถึงสวัสดิการอื่น ๆ ค่ะ

อ่านเพิ่มเติม — สวัสดิการพนักงาน มีอะไรบ้าง ทั้งตามกฎหมาย และที่บริษัทจัดหาให้​