กฎหมายแรงงานไทย ปี 2568 สรุปสาระและการคุ้มครองตาม พรบ. ล่าสุด

JobFinFin สรุปให้ (Key Takeaway)

• กฎหมายแรงงาน กำหนดสิทธิและหน้าที่ระหว่างนายจ้างกับลูกจ้าง พร้อมมาตรฐานขั้นต่ำการใช้แรงงานและค่าจ้าง เพื่อความเป็นธรรมต่อทุกฝ่าย
• เวลาทำงานปกติไม่เกิน 8 ชั่วโมงต่อวัน และไม่เกิน 48 ชั่วโมงต่อสัปดาห์ พร้อมเวลาพักไม่น้อยกว่า 1 ชั่วโมงต่อวัน
• ลูกจ้างได้รับวันหยุดประจำสัปดาห์ไม่น้อยกว่า 1 วัน วันหยุดตามประเพณีไม่น้อยกว่า 13 วัน และวันหยุดพักผ่อนประจำปีไม่น้อยกว่า 6 วัน
• สิทธิการลารวมถึง ลาป่วย ลากิจ ลาคลอด ลาทำหมัน และลารับราชการทหาร
• อัตราค่าชดเชยการเลิกจ้างขึ้นอยู่กับระยะเวลาการทำงาน ตั้งแต่ 30 วัน (ทำงานครบ 120 วัน) ถึง 400 วัน (ทำงานครบ 20 ปีขึ้นไป)
• ปี 2568 มีการปรับอัตราค่าจ้างขั้นต่ำในบางพื้นที่และบางอาชีพเป็น 400 บาท (เริ่มใช้ 1 ตุลาคม 2568)

​กฎหมายแรงงาน เป็นเครื่องมือกำกับดูแลความสัมพันธ์ระหว่างนายจ้างและลูกจ้าง เพื่อสร้างความเป็นธรรมและความสมดุลในการทำงาน ในประเทศไทย กฎหมายแรงงานได้พัฒนาและปรับปรุงอย่างต่อเนื่องให้สอดคล้องกับบริบททางเศรษฐกิจและสังคมที่เปลี่ยนแปลง

บทความนี้จะนำเสนอสาระของกฎหมายคุ้มครองแรงงานไทยในปี 2568 ที่ทั้งนายจ้างและลูกจ้างควรทราบ เพื่อปฏิบัติตามกฎหมายได้อย่างถูกต้องและรักษาสิทธิประโยชน์ของตนเองอย่างครบถ้วนค่ะ

กฎหมายแรงงาน คืออะไร?

กฎหมายแรงงาน คือ กฎหมายที่บัญญัติขึ้นเพื่อกำหนดสิทธิและหน้าที่ระหว่างนายจ้างกับลูกจ้าง มีวัตถุประสงค์เพื่อสร้างมาตรฐานขั้นต่ำการใช้แรงงาน การจ่ายค่าจ้างและสลิปเงินเดือน กับการคุ้มครองลูกจ้างให้ได้รับความปลอดภัยและความเป็นธรรมในการทำงาน

ในประเทศไทย กฎหมายแรงงานมีขอบเขตครอบคลุมตั้งแต่การจ้างงาน การกำหนดค่าจ้าง สภาพการทำงาน สวัสดิการ ความปลอดภัย อาชีวอนามัย แรงงานสัมพันธ์ ไปจนถึงการคุ้มครองแรงงานกลุ่มเฉพาะ เช่น แรงงานหญิง แรงงานเด็ก และแรงงานผู้สูงอายุ พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 เป็นกฎหมายหลักที่กำหนดมาตรฐานขั้นต่ำในการจ้างงานกับการคุ้มครองแรงงาน ได้ปรับปรุงแก้ไขหลายครั้งเพื่อให้ทันสมัยและครอบคลุมมากขึ้น

การบังคับใช้กฎหมายแรงงานในประเทศไทยอยู่ภายใต้การกำกับดูแลของกระทรวงแรงงาน โดยมีกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงานเป็นหน่วยงานหลักที่รับผิดชอบดูแลการปฏิบัติตามพระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน ผ่านพนักงานตรวจแรงงานที่มีอำนาจในการตรวจสอบสถานประกอบการ และดำเนินการตามกฎหมายกับนายจ้างที่ฝ่าฝืน

​พรบ. คุ้มครองแรงงาน สิทธิพื้นฐานที่ลูกจ้างควรรู้

พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน กำหนดสิทธิพื้นฐานหลายด้านที่ลูกจ้างทุกคนควรตระหนักและเข้าใจ เพื่อปกป้องสิทธิของตนเองและรับประโยชน์ตามที่กฎหมายกำหนด ความรู้เรื่องสิทธิพื้นฐานจะช่วยให้ลูกจ้างสามารถตัดสินใจเกี่ยวกับการทำงานได้อย่างมีประสิทธิภาพ และป้องกันการถูกเอาเปรียบจากนายจ้าง ดังนี้

1. เวลาทำงานปกติและเวลาพักที่กำหนด

กฎหมายคุ้มครองแรงงานกำหนดเวลาทำงานปกติไว้อย่างละเอียด เพื่อคุ้มครองสุขภาพและความปลอดภัยของลูกจ้าง ดังนี้

• เวลาทำงานปกติ ไม่เกิน 8 ชั่วโมงต่อวัน และไม่เกิน 48 ชั่วโมงต่อสัปดาห์ สำหรับงานทั่วไป
• งานอันตราย สำหรับงานที่มีความเสี่ยงสูงตามที่กำหนดในกฎกระทรวง เวลาทำงานปกติต้องไม่เกิน 7 ชั่วโมงต่อวัน และไม่เกิน 42 ชั่วโมงต่อสัปดาห์

ในส่วนของเวลาพัก กฎหมายกำหนดให้

• นายจ้างต้องจัดให้ลูกจ้างมีเวลาพักติดต่อกันไม่น้อยกว่า 1 ชั่วโมงต่อวัน หลังจากทำงานมาแล้วไม่เกิน 5 ชั่วโมง
• นายจ้างและลูกจ้างอาจตกลงกันล่วงหน้าให้มีเวลาพักน้อยกว่า 1 ชั่วโมงได้ แต่ต้องไม่น้อยกว่าครั้งละ 20 นาที และเมื่อรวมกันแล้วต้องไม่น้อยกว่า 1 ชั่วโมงต่อวัน
• กรณีงานที่ต้องทำติดต่อกันเนื่องจากลักษณะงานหรือในกรณีฉุกเฉิน นายจ้างอาจไม่จัดเวลาพักได้ แต่ต้องได้รับความยินยอมจากลูกจ้าง

2. การทำงานล่วงเวลาและการทำงานในวันหยุด

การทำงานนอกเหนือจากเวลาทำงานปกติหรือในวันหยุด มีข้อกำหนดพิเศษที่นายจ้างต้องปฏิบัติ ดังนี้

การทำงานล่วงเวลา

• นายจ้างสามารถให้ลูกจ้างทำงานล่วงเวลาได้ในกรณีที่งานมีลักษณะต้องทำติดต่อกัน ถ้าหยุดจะเกิดความเสียหาย หรือเป็นงานฉุกเฉิน
• ถ้ามีการทำงานล่วงเวลาต่อจากเวลาทำงานปกติไม่น้อยกว่า 2 ชั่วโมง นายจ้างต้องจัดให้ลูกจ้างมีเวลาพักไม่น้อยกว่า 20 นาทีก่อนเริ่มทำงานล่วงเวลา

อัตราค่าตอบแทนสำหรับการทำงานล่วงเวลา

• ค่าล่วงเวลาในวันทำงานปกติ ไม่น้อยกว่า 1.5 เท่าของอัตราค่าจ้างต่อชั่วโมงในวันทำงาน ตามจำนวนชั่วโมงที่ทำ
• ค่าล่วงเวลาในวันหยุด 3 เท่าของอัตราค่าจ้างต่อชั่วโมงในวันทำงานตามจำนวนชั่วโมงที่ทำ

อัตราค่าตอบแทนสำหรับการทำงานในวันหยุด

• ลูกจ้างที่มีสิทธิได้รับค่าจ้างในวันหยุดอยู่แล้ว ได้รับค่าทำงานในวันหยุดเพิ่มขึ้น 1 เท่าของค่าจ้างในวันทำงาน
• ลูกจ้างที่ไม่มีสิทธิได้รับค่าจ้างในวันหยุด ได้รับค่าทำงานในวันหยุดไม่น้อยกว่า 2 เท่าของค่าจ้างในวันทำงาน

3. วันหยุดตามประเพณี วันหยุดพักผ่อนประจำปี

กฎหมายแรงงานกำหนดให้ลูกจ้างมีสิทธิได้รับวันหยุดหลายประเภท เพื่อให้มีเวลาพักผ่อนฟื้นฟูร่างกายและจิตใจ

วันหยุดประจำสัปดาห์

• นายจ้างต้องจัดให้ลูกจ้างมีวันหยุดประจำสัปดาห์ไม่น้อยกว่าสัปดาห์ละ 1 วัน โดยมีระยะห่างไม่เกิน 6 วัน
• ลูกจ้างรายเดือนมีสิทธิได้รับค่าจ้างในวันหยุดประจำสัปดาห์ (ยกเว้นลูกจ้างรายวัน รายชั่วโมง หรือตามผลงาน)
• นายจ้างและลูกจ้างสามารถตกลงกันล่วงหน้าในการกำหนดวันหยุดประจำสัปดาห์ได้

วันหยุดตามประเพณี

• ลูกจ้างมีสิทธิได้รับวันหยุดตามประเพณีไม่น้อยกว่าปีละ 13 วัน รวมวันแรงงานแห่งชาติด้วย — วันหยุด 2568 อัปเดตล่าสุด​
• ถ้าวันหยุดตามประเพณีตรงกับวันหยุดประจำสัปดาห์ ลูกจ้างจะได้หยุดชดเชยในวันทำงานถัดไป
• ลูกจ้างมีสิทธิได้รับค่าจ้างในวันหยุดตามประเพณี

วันหยุดพักผ่อนประจำปี

• ลูกจ้างที่ทำงานติดต่อกันครบ 1 ปี มีสิทธิหยุดพักผ่อนประจำปีไม่น้อยกว่าปีละ 6 วันทำงาน
• ลูกจ้างมีสิทธิได้รับค่าจ้างในวันหยุดพักผ่อนประจำปี
• นายจ้างเป็นผู้กำหนดวันหยุดพักผ่อนประจำปีให้ลูกจ้างทราบล่วงหน้า หรือกำหนดตามที่ตกลงกัน
• นายจ้างและลูกจ้างสามารถตกลงกันล่วงหน้า เพื่อสะสมและเลื่อนวันหยุดพักผ่อนประจำปีไปรวมหยุดในปีอื่นได้

4. สิทธิการลาประเภทต่าง ๆ (ลาป่วย ลากิจ ลาคลอด ฯลฯ)

กฎหมายแรงงานกำหนดสิทธิการลาประเภทต่าง ๆ เพื่อให้ลูกจ้างสามารถหยุดงานได้ในกรณีที่มีความจำเป็น และยังคงได้รับความคุ้มครองทางกฎหมาย

การลาป่วย

• ลูกจ้างมีสิทธิลาป่วยได้เท่าที่ป่วยจริง แต่จะได้รับค่าจ้างในวันลาป่วยไม่เกิน 30 วันทำงานต่อปี
• กรณีลาป่วยตั้งแต่ 3 วันขึ้นไป นายจ้างสามารถให้ลูกจ้างแสดงใบรับรองแพทย์ได้

การลาคลอด

• ลูกจ้างหญิงตั้งครรภ์มีสิทธิลาคลอดไม่เกิน 90 วัน รวมวันหยุดที่มีระหว่างวันลาด้วย
• นายจ้างต้องจ่ายค่าจ้างให้ลูกจ้างที่ลาคลอดเท่ากับค่าจ้างในวันทำงานตลอดระยะเวลาที่ลา แต่ไม่เกิน 45 วัน (อีก 45 วันจะได้รับจากประกันสังคม)

การลาเพื่อทำหมัน

• ลูกจ้างมีสิทธิลาเพื่อทำหมันได้ตามระยะเวลาที่แพทย์แผนปัจจุบันชั้นหนึ่งกำหนดและออกใบรับรอง
• ลูกจ้างมีสิทธิได้รับค่าจ้างในวันลานั้น

การลากิจ

• ลูกจ้างมีสิทธิลาเพื่อกิจธุระจำเป็นได้ตามข้อบังคับเกี่ยวกับการทำงาน
• กฎหมายไม่ได้กำหนดจำนวนวันลากิจขั้นต่ำไว้ ขึ้นอยู่กับข้อบังคับของแต่ละสถานประกอบการ

การลาเพื่อรับราชการทหาร

• ลูกจ้างมีสิทธิลาเพื่อรับราชการทหารในการเรียกพลเพื่อตรวจสอบ ฝึกวิชาทหาร หรือทดสอบความเตรียมพร้อม
• ลูกจ้างมีสิทธิได้รับค่าจ้างตลอดเวลาที่ลา แต่ไม่เกิน 60 วันต่อปี

การลาเพื่อฝึกอบรม

• ลูกจ้างมีสิทธิลาเพื่อการฝึกอบรมหรือพัฒนาความรู้ความสามารถตามหลักเกณฑ์ และวิธีการที่กำหนดในกฎกระทรวง
• การลาประเภทนี้ไม่ได้รับค่าจ้างในวันลา เว้นแต่นายจ้างจะตกลงจ่ายให้

5. ค่าจ้างและหลักประกันในการทำงาน

ค่าจ้างเป็นสิทธิขั้นพื้นฐานของลูกจ้าง โดยกฎหมายแรงงานได้กำหนดหลักประกันเกี่ยวกับค่าจ้างไว้ ดังนี้

ความหมายของค่าจ้าง

• ค่าจ้าง หมายถึง เงินที่นายจ้างและลูกจ้างตกลงกันจ่ายเป็นค่าตอบแทนในการทำงานตามสัญญาจ้าง
• ค่าจ้างรวมถึงเงินที่นายจ้างจ่ายให้ลูกจ้างในวันหยุด และวันลาที่ลูกจ้างมีสิทธิได้รับตามกฎหมาย

อัตราค่าจ้างขั้นต่ำ

• ลูกจ้างทุกคนมีสิทธิได้รับค่าจ้างไม่น้อยกว่าอัตราค่าจ้างขั้นต่ำที่กำหนดในแต่ละพื้นที่
• อัตราค่าจ้างขั้นต่ำในปี 2568 มีการปรับในบางอาชีพและบางพื้นที่เป็น 400 บาท (เริ่มใช้ตั้งแต่ 1 ตุลาคม 2568)
• ในพื้นที่ที่ไม่มีการกำหนดอัตราค่าจ้างขั้นต่ำไว้เป็นการเฉพาะ ให้ใช้อัตราค่าจ้างขั้นต่ำพื้นฐานเป็นเกณฑ์

การจ่ายค่าจ้าง

• นายจ้างต้องจ่ายค่าจ้างให้แก่ลูกจ้างเป็นเงินเท่านั้น เว้นแต่จะได้รับความยินยอมจากลูกจ้าง
• การจ่ายค่าจ้างต้องเป็นไปตามกำหนดเวลาที่ตกลงกันไว้ แต่ต้องไม่เกินกว่าที่กฎหมายกำหนด
• นายจ้างต้องจ่ายค่าจ้างให้แก่ลูกจ้างเท่ากันเมื่อทำงานที่มีค่าเท่าเทียมกัน โดยไม่เลือกปฏิบัติทางเพศ

สัญญาจ้างงาน ข้อกำหนดและเงื่อนไข

สัญญาจ้างงาน เป็นข้อตกลงระหว่างนายจ้างกับลูกจ้างที่กำหนดเงื่อนไขและข้อกำหนดในการทำงาน การเข้าใจประเภทกับรายละเอียดของสัญญาจ้างงาน ช่วยให้นายจ้างกับลูกจ้างมีความละเอียดในสิทธิและหน้าที่ของตน

สัญญาจ้างงานในประเทศไทยแบ่งเป็น 2 ประเภทหลัก คือ สัญญาจ้างที่กำหนดระยะเวลา (Fixed-term contract) และสัญญาจ้างที่ไม่กำหนดระยะเวลา (Indefinite-term contract) โดยกฎหมายกำหนดให้สัญญาจ้างที่มีกำหนดระยะเวลาจะใช้ได้เฉพาะในกรณีต่อไปนี้

• งานโครงการเฉพาะที่ไม่ใช่งานปกติของธุรกิจหรือการค้าของนายจ้าง ต้องมีระยะเวลาเริ่มต้นและสิ้นสุดที่แน่นอน
• งานที่มีลักษณะเป็นครั้งคราว มีกำหนดงานสิ้นสุดหรือความสำเร็จของงาน
• งานตามฤดูกาลที่จะต้องแล้วเสร็จภายในเวลาไม่เกิน 2 ปี โดยนายจ้างและลูกจ้างได้ทำสัญญาเป็นหนังสือไว้ตั้งแต่เริ่มจ้าง

รายละเอียดที่ควรระบุในสัญญาจ้างงานเพื่อความละเอียดและป้องกันข้อพิพาท ได้แก่

1. ชื่อ-ที่อยู่ของนายจ้างและลูกจ้าง
2. ตำแหน่งงานและลักษณะงานที่ลูกจ้างต้องปฏิบัติ รวมถึงกำหนดรายละเอียด Job Description และเงื่อนไขในการทำงาน
3. สถานที่ทำงานและเวลาทำงาน
4. วันเริ่มงานและระยะเวลาการจ้าง (กรณีสัญญาจ้างมีกำหนดระยะเวลา)
5. อัตราค่าจ้างและวิธีการจ่ายค่าจ้าง
6. กำหนดระยะเวลาการทดลองงาน (ถ้ามี)
7. สวัสดิการและสิทธิประโยชน์ต่าง ๆ
8. เงื่อนไขการเลิกจ้างและการบอกกล่าวล่วงหน้า

สำหรับการทดลองงาน กฎหมายไม่ได้กำหนดระยะเวลาทดลองงานไว้อย่างชัดเจน แต่ระยะเวลาที่พบบ่อยคือไม่เกิน 120 วัน เป็นระยะเวลาที่ลูกจ้างยังไม่มีสิทธิได้รับค่าชดเชยกรณีเลิกจ้าง ถ้านายจ้างเลิกจ้างในช่วงทดลองงาน นายจ้างควรระบุเงื่อนไขการทดลองงานให้ละเอียดในสัญญาจ้างเพื่อป้องกันข้อพิพาทที่อาจเกิดขึ้น

การเลิกจ้างและค่าชดเชยตามกฎหมายแรงงาน

การเลิกจ้างเป็นประเด็นในกฎหมายแรงงานที่กำหนดสิทธิและหน้าที่ของนายจ้างกับลูกจ้าง ครอบคลุมเรื่องการจ่ายค่าชดเชยกับการบอกกล่าวล่วงหน้า การเข้าใจหลักเกณฑ์และเงื่อนไขต่าง ๆ ทำให้ทั้งสองฝ่ายสามารถปฏิบัติตามกฎหมายได้อย่างถูกต้อง

เหตุแห่งการเลิกจ้างที่นายจ้างไม่ต้องจ่ายค่าชดเชย

กฎหมายกำหนดกรณีที่นายจ้างสามารถเลิกจ้างลูกจ้างโดยไม่ต้องจ่ายค่าชดเชย ได้แก่

• ทุจริตต่อหน้าที่หรือกระทำความผิดอาญาโดยเจตนาต่อนายจ้าง
• จงใจทำให้นายจ้างได้รับความเสียหาย
• ประมาทเลินเล่อเป็นเหตุให้นายจ้างได้รับความเสียหายอย่างร้ายแรง
• ฝ่าฝืนข้อบังคับเกี่ยวกับการทำงาน ระเบียบ หรือคำสั่งของฝ่าย HR อันชอบด้วยกฎหมายและเป็นธรรม ถ้านายจ้างได้ตักเตือนเป็นหนังสือแล้ว (ยกเว้นกรณีร้ายแรงที่ไม่จำเป็นต้องตักเตือน)
• ละทิ้งหน้าที่เป็นเวลา 3 วันทำงานติดต่อกันโดยไม่มีเหตุอันควร
• ได้รับโทษจำคุกตามคำพิพากษาถึงที่สุด

กรณีที่ลูกจ้างลาออกเอง นายจ้างก็ไม่ต้องจ่ายค่าชดเชยเช่นกัน

การบอกกล่าวล่วงหน้าก่อนการเลิกจ้าง

เมื่อนายจ้างต้องการเลิกจ้างลูกจ้าง (ยกเว้นกรณีเลิกจ้างเพราะลูกจ้างกระทำความผิด) นายจ้างต้องบอกกล่าวล่วงหน้าให้ลูกจ้างทราบอย่างน้อย 1 รอบการจ่ายค่าจ้าง หรืออย่างน้อย 30 วัน หากไม่ได้บอกกล่าวล่วงหน้า นายจ้างต้องจ่ายค่าชดเชยแทนการบอกกล่าวล่วงหน้าเท่ากับค่าจ้างที่ลูกจ้างควรจะได้รับในช่วงเวลาที่ควรบอกกล่าว

ในกรณีที่มีการเลิกจ้างเนื่องจากการปรับปรุงหน่วยงาน กระบวนการผลิต การจำหน่าย หรือการบริการ ที่เกิดจากการนำเครื่องจักรมาใช้หรือเปลี่ยนแปลงเทคโนโลยี นายจ้างต้องแจ้งให้ลูกจ้างและพนักงานตรวจแรงงานทราบล่วงหน้าไม่น้อยกว่า 60 วันก่อนวันเลิกจ้าง

อัตราค่าชดเชยตามอายุงาน

เมื่อนายจ้างเลิกจ้างลูกจ้างโดยไม่มีความผิด นายจ้างต้องจ่ายค่าชดเชยให้แก่ลูกจ้างตามอัตราที่กฎหมายกำหนด ดังนี้

• ทำงานครบ 120 วัน แต่ไม่ครบ 1 ปี ค่าชดเชยเท่ากับค่าจ้างหรือโบนัส อัตราสุดท้าย 30 วัน
• ทำงานครบ 1 ปี แต่ไม่ครบ 3 ปี ค่าชดเชยเท่ากับค่าจ้างอัตราสุดท้าย 90 วัน
• ทำงานครบ 3 ปี แต่ไม่ครบ 6 ปี ค่าชดเชยเท่ากับค่าจ้างอัตราสุดท้าย 180 วัน
• ทำงานครบ 6 ปี แต่ไม่ครบ 10 ปี ค่าชดเชยเท่ากับค่าจ้างอัตราสุดท้าย 240 วัน
• ทำงานครบ 10 ปี แต่ไม่ครบ 20 ปี ค่าชดเชยเท่ากับค่าจ้างอัตราสุดท้าย 300 วัน
• ทำงานครบ 20 ปีขึ้นไป ค่าชดเชยเท่ากับค่าจ้างอัตราสุดท้าย 400 วัน

ค่าชดเชยพิเศษกรณีเลิกจ้างเพราะเหตุอื่น ๆ

นอกจากค่าชดเชยปกติแล้ว กฎหมายยังกำหนดให้มีการจ่ายค่าชดเชยพิเศษในกรณีต่อไปนี้

กรณีเลิกจ้างเพราะปรับปรุงหน่วยงานหรือเทคโนโลยี

1. ลูกจ้างที่ทำงานติดต่อกันครบ 6 ปีขึ้นไป ได้รับค่าชดเชยพิเศษเพิ่มเติมจากค่าชดเชยปกติไม่น้อยกว่าค่าจ้างอัตราสุดท้าย 15 วันต่อการทำงานครบ 1 ปี
2. ค่าชดเชยพิเศษนี้รวมแล้วต้องไม่เกินค่าจ้างอัตราสุดท้าย 360 วัน

กรณีย้ายสถานประกอบกิจการ

1. ถ้าการย้ายสถานประกอบกิจการมีผลกระทบต่อการดำรงชีวิตของลูกจ้างหรือครอบครัว นายจ้างต้องแจ้งให้ลูกจ้างทราบล่วงหน้าไม่น้อยกว่า 30 วัน
2. ถ้าลูกจ้างไม่ประสงค์จะไปทำงานด้วย สามารถบอกเลิกสัญญาจ้างได้และมีสิทธิได้รับค่าชดเชยพิเศษไม่น้อยกว่าร้อยละ 50 ของอัตราค่าชดเชยปกติ

การเลิกจ้างที่ไม่เป็นธรรมและแนวทางการดำเนินการ

การเลิกจ้างที่ไม่เป็นธรรมเกิดขึ้นเมื่อนายจ้างเลิกจ้างลูกจ้างโดยไม่มีเหตุผลอันควร หรือเป็นการกระทำที่ไม่ชอบด้วยกฎหมาย เช่น

• เลิกจ้างลูกจ้างเพราะเป็นสมาชิกสหภาพแรงงาน
• เลิกจ้างลูกจ้างหญิงเพราะตั้งครรภ์
• เลิกจ้างโดยไม่จ่ายค่าชดเชยทั้งที่ลูกจ้างไม่ได้กระทำความผิด

กรณีลูกจ้างถูกเลิกจ้างอย่างไม่เป็นธรรม ดำเนินการได้ดังนี้

1. ยื่นคำร้องต่อพนักงานตรวจแรงงานในท้องที่ที่ลูกจ้างทำงานอยู่
2. ถ้าไม่พอใจผลการพิจารณาของพนักงานตรวจแรงงาน สามารถนำคดีไปฟ้องต่อศาลแรงงานได้
3. ศาลแรงงานมีอำนาจสั่งให้นายจ้างรับลูกจ้างกลับเข้าทำงาน จ่ายค่าเสียหาย หรือค่าชดเชยเพิ่มเติมได้ตามความเหมาะสม

กฎหมายแรงงานสัมพันธ์ การสร้างความสัมพันธ์ที่ดีในที่ทำงาน

กฎหมายแรงงานสัมพันธ์ เป็นกฎหมายที่มุ่งเน้นการสร้างความสัมพันธ์ที่ดีระหว่างนายจ้างกับลูกจ้าง เพื่อป้องกันและระงับข้อพิพาทแรงงานที่อาจเกิดขึ้น โดยมีพระราชบัญญัติแรงงานสัมพันธ์ พ.ศ. 2518 เป็นกฎหมายหลักที่ควบคุมดูแลด้านนี้

หลักการพื้นฐานของกฎหมายแรงงานสัมพันธ์ ได้แก่

• การส่งเสริมการเจรจาต่อรองกับการตกลงร่วมกันระหว่างนายจ้างและลูกจ้าง
• การคุ้มครองสิทธิในการรวมตัวของลูกจ้างในรูปแบบของสหภาพแรงงาน
• การกำหนดกลไกในการระงับข้อพิพาทแรงงาน
• การห้ามการกระทำอันไม่เป็นธรรมในกระบวนการแรงงานสัมพันธ์

สิทธิและหน้าที่ของนายจ้างและลูกจ้างตามกฎหมายแรงงานสัมพันธ์มีดังนี้

ข้อตกลงเกี่ยวกับสภาพการจ้างเป็นข้อตกลงระหว่างนายจ้างและลูกจ้าง หรือสหภาพแรงงานเกี่ยวกับเงื่อนไขการจ้างงาน ค่าจ้าง สวัสดิการ และสภาพการทำงาน มีผลผูกพันทั้งสองฝ่ายต้องปฏิบัติตาม

การระงับข้อพิพาทแรงงานตามกฎหมายแรงงานสัมพันธ์มีขั้นตอน ดังนี้

1. การเจรจาต่อรองระหว่างนายจ้างและลูกจ้าง หรือสหภาพแรงงาน
2. การไกล่เกลี่ยโดยพนักงานประนอมข้อพิพาทแรงงาน
3. การชี้ขาดโดยคณะกรรมการแรงงานสัมพันธ์หรืออนุญาโตตุลาการ
4. การนัดหยุดงานหรือปิดงาน (เฉพาะกรณีที่เป็นข้อพิพาทแรงงานที่ตกลงกันไม่ได้ และไม่ผ่านการชี้ขาดโดยอนุญาโตตุลาการ)

การคุ้มครองแรงงานเฉพาะกลุ่ม

กฎหมายแรงงาน ให้ความสำคัญกับการคุ้มครองแรงงานเฉพาะกลุ่มที่มีความเปราะบางหรือต้องการการดูแลพิเศษ เพื่อให้ได้รับความคุ้มครองที่เหมาะกับสภาพกับลักษณะของงาน รวมถึงสภาวะทางร่างกายและจิตใจ

การคุ้มครองแรงงานหญิง

กฎหมายกำหนดข้อห้ามไม่ให้นายจ้างใช้แรงงานหญิงในงานที่อาจเป็นอันตราย ดังนี้

• งานเหมืองแร่หรืองานก่อสร้างที่ต้องทำใต้ดิน ใต้น้ำ ในถ้ำ ในอุโมงค์ หรือปล่องในภูเขา
• งานที่ต้องทำบนนั่งร้านที่สูงกว่าพื้นดินตั้งแต่ 10 เมตรขึ้นไป
• งานผลิตหรือขนส่งวัตถุระเบิดหรือวัตถุไวไฟ

สำหรับแรงงานหญิงตั้งครรภ์ มีข้อกำหนดพิเศษเพิ่มเติมคือ

1. ห้ามทำงานในระหว่างเวลา 22.00 น. - 06.00 น.
2. ห้ามทำงานล่วงเวลาหรือทำงานในวันหยุด
3. ห้ามทำงานเกี่ยวกับเครื่องจักรหรือเครื่องยนต์ที่มีความสั่นสะเทือน
4. ห้ามทำงานที่ต้องยก แบก หาม หาบ ทูน ลาก หรือเข็นของหนักเกิน 15 กิโลกรัม

การคุ้มครองแรงงานเด็ก

กฎหมายกำหนดการคุ้มครองแรงงานเด็กไว้อย่างเข้มงวด ดังนี้

• ห้ามนายจ้างจ้างเด็กอายุต่ำกว่า 15 ปีเป็นลูกจ้าง
• กรณีจ้างเด็กอายุต่ำกว่า 18 ปี นายจ้างต้องแจ้งต่อพนักงานตรวจแรงงานภายใน 15 วัน นับแต่วันที่เด็กเข้าทำงาน
• นายจ้างต้องจัดให้มีเวลาพัก 1 ชั่วโมงต่อวันภายใน 4 ชั่วโมงแรกของการทำงาน
• ห้ามให้เด็กอายุต่ำกว่า 18 ปีทำงานในระหว่างเวลา 22.00 น. - 06.00 น. เว้นแต่ได้รับอนุญาตจากอธิบดี
• ห้ามให้เด็กอายุต่ำกว่า 18 ปีทำงานล่วงเวลาหรือทำงานในวันหยุด
• ห้ามให้เด็กอายุต่ำกว่า 18 ปีทำงานในสถานที่เล่นการพนัน สถานเต้นรำ หรือสถานที่ที่มีอาหาร สุรา และบริการที่ไม่เหมาะกับเด็ก

แรงงานผู้สูงอายุ

กฎหมายแรงงานไม่ได้มีบทบัญญัติเฉพาะสำหรับการคุ้มครองแรงงานผู้สูงอายุ แต่มีมาตรการส่งเสริมการจ้างงานผู้สูงอายุ เช่น การลดหย่อนภาษีให้กับนายจ้างที่จ้างผู้สูงอายุเข้าทำงาน และการส่งเสริมให้มีการจัดสภาพแวดล้อมในการทำงานที่เหมาะกับผู้สูงอายุ

แรงงานพิการ

กฎหมายส่งเสริมและพัฒนาคุณภาพชีวิตคนพิการกำหนดให้นายจ้างที่มีลูกจ้างตั้งแต่ 100 คนขึ้นไปต้องรับคนพิการเข้าทำงานในอัตราส่วน 1 คนต่อลูกจ้างทุก 100 คน หรือจ่ายเงินสมทบเข้ากองทุนส่งเสริมและพัฒนาคุณภาพชีวิตคนพิการแทน

สิทธิของนายจ้างตามกฎหมายคุ้มครองแรงงาน

กฎหมายคุ้มครองแรงงาน เน้นการคุ้มครองสิทธิของลูกจ้างเป็นหลัก แต่นายจ้างก็มีสิทธิตามกฎหมายเช่นกัน เพื่อให้เกิดความเป็นธรรมและสมดุลในความสัมพันธ์ระหว่างนายจ้างกับลูกจ้าง สิทธิของนายจ้างตามกฎหมายคุ้มครองแรงงานมี ดังนี้

1. สิทธิในการกำหนดข้อบังคับเกี่ยวกับการทำงาน

• นายจ้างมีสิทธิกำหนดข้อบังคับเกี่ยวกับการทำงานตามที่กฎหมายอนุญาต ต้องไม่ขัดต่อกฎหมายและต้องเป็นธรรมต่อลูกจ้าง
• ข้อบังคับนี้ต้องแสดงรายละเอียดเกี่ยวกับวันทำงาน เวลาทำงาน วันหยุด การลา วินัย และบทลงโทษ ฯลฯ รวมถึงชุดสัมภาษณ์งานที่เหมาะสม (ถ้ามี)

2. สิทธิในการกำหนดวันหยุดพักผ่อนประจำปี

• นายจ้างมีสิทธิกำหนดวันหยุดพักผ่อนประจำปีให้ลูกจ้าง โดยต้องแจ้งให้ลูกจ้างทราบล่วงหน้า

3. สิทธิในการย้ายหรือเปลี่ยนตำแหน่งงาน

• นายจ้างมีสิทธิย้ายหรือเปลี่ยนตำแหน่งงานของลูกจ้างได้ตามความเหมาะสม แต่ต้องไม่เป็นการกระทำที่ไม่เป็นธรรมหรือมีวัตถุประสงค์เพื่อให้ลูกจ้างลาออก

4. สิทธิในการเลิกจ้าง

• นายจ้างมีสิทธิเลิกจ้างลูกจ้างได้ตามเงื่อนไขที่กฎหมายกำหนด เช่น ลูกจ้างกระทำความผิดร้ายแรง
• กรณีการเลิกจ้างโดยลูกจ้างไม่ได้กระทำความผิด นายจ้างต้องจ่ายค่าชดเชยตามที่กฎหมายกำหนด

5. สิทธิในการกำหนดระเบียบวินัย

• นายจ้างมีสิทธิกำหนดระเบียบวินัยและบทลงโทษทางวินัยต่อลูกจ้างที่กระทำผิด
• การลงโทษต้องเหมาะสมกับความผิดและต้องไม่รุนแรงเกินควร

6. สิทธิในการหักค่าจ้าง

• นายจ้างมีสิทธิหักค่าจ้างของลูกจ้างได้ในกรณีที่กฎหมายอนุญาต เช่น การหักภาษีเงินได้ เงินประกันสังคม เงินกองทุนสำรองเลี้ยงชีพ
• การหักค่าจ้างเพื่อชำระหนี้สิน ค่าเสียหาย ค่าปรับ ต้องได้รับความยินยอมเป็นหนังสือจากลูกจ้าง และรวมแล้วต้องไม่เกินร้อยละ 20 ของค่าจ้าง

7. สิทธิในการเรียกร้องค่าเสียหาย

• นายจ้างมีสิทธิเรียกร้องค่าเสียหายจากลูกจ้างที่เจตนาหรือประมาทเลินเล่อจนทำให้นายจ้างได้รับความเสียหาย

การใช้สิทธิของนายจ้างต้องอยู่ภายใต้กรอบของกฎหมาย ไม่เป็นการเลือกปฏิบัติ และต้องเป็นธรรมต่อลูกจ้าง ถ้านายจ้างใช้สิทธิโดยไม่ชอบด้วยกฎหมาย ลูกจ้างสามารถร้องเรียนต่อพนักงานตรวจแรงงานหรือฟ้องร้องต่อศาลแรงงานได้

กฎหมายแรงงานฉบับล่าสุด การเปลี่ยนแปลงและประเด็นที่น่าสนใจ

กฎหมายแรงงานไทย ได้มีการปรับปรุงและเปลี่ยนแปลงอย่างต่อเนื่อง เพื่อให้สอดคล้องกับสภาพเศรษฐกิจและสังคมที่เปลี่ยนแปลงไป ในปี 2568 มีการเปลี่ยนแปลงกับประเด็นที่น่าสนใจหลายด้าน ดังนี้

การปรับอัตราค่าจ้างขั้นต่ำ

• ประกาศปรับค่าจ้างขั้นต่ำเป็น 400 บาทในบางพื้นที่และบางอาชีพ โดยมีผลตั้งแต่วันที่ 1 ตุลาคม 2568
• พื้นที่ที่ได้รับการปรับค่าจ้างขั้นต่ำเป็น 400 บาท ได้แก่ บางเขตในกรุงเทพฯ (เขตปทุมวันและเขตวัฒนา) เมืองพัทยา เขตเทศบาลเชียงใหม่ หัวหิน ภูเก็ต บางพื้นที่ในระยอง หาดใหญ่ และเกาะสมุย
• พื้นที่อื่น ๆ ยังใช้อัตราค่าจ้างขั้นต่ำตามที่กำหนดไว้ก่อนหน้านี้ ตั้งแต่ 330 บาทถึง 370 บาท ขึ้นอยู่กับแต่ละจังหวัด

การปรับปรุงเกี่ยวกับการเลิกจ้างและค่าชดเชย

• มีการเพิ่มอัตราค่าชดเชยสำหรับลูกจ้างที่ทำงานครบ 20 ปีขึ้นไป จากเดิมที่ได้รับค่าชดเชย 300 วัน เป็น 400 วันของค่าจ้างอัตราสุดท้าย
• การกำหนดให้การเกษียณอายุเป็นการเลิกจ้างประเภทหนึ่ง ทำให้ลูกจ้างที่เกษียณอายุมีสิทธิได้รับค่าชดเชยตามกฎหมาย

การคุ้มครองแรงงานในยุคดิจิทัล

• การออกแนวปฏิบัติเกี่ยวกับการทำงานทางไกล (Remote Work) และการทำงานที่บ้าน (Work from Home) ให้มีความละเอียดมากขึ้น
• การกำหนดสิทธิในการปฏิเสธการติดต่อเรื่องงานนอกเวลาทำงาน (Right to Disconnect) เพื่อรักษาสมดุลระหว่างชีวิตส่วนตัวและการทำงาน รวมถึงการกำหนดกลยุทธ์การฝึกอบรมในยุคดิจิทัล​

การส่งเสริมความเท่าเทียมทางเพศในที่ทำงาน

• เพิ่มบทบัญญัติเพื่อป้องกันการเลือกปฏิบัติทางเพศในการจ้างงาน การจ่ายค่าตอบแทน และการเลื่อนตำแหน่ง
• การขยายสิทธิการลาคลอดให้ครอบคลุมไปถึงบิดาของเด็ก เพื่อส่งเสริมความเท่าเทียมในการดูแลบุตร

การคุ้มครองแรงงานนอกระบบ

• การออกมาตรการเพื่อขยายความคุ้มครองไปยังแรงงานนอกระบบมากขึ้น เช่น ผู้ให้บริการผ่านแพลตฟอร์ม (Platform Workers) และแรงงานรับจ้างอิสระ (Freelancers)
• การส่งเสริมให้แรงงานนอกระบบเข้าสู่ระบบประกันสังคมมากขึ้น เพื่อให้ได้รับสวัสดิการและความคุ้มครองทางสังคม

ผลกระทบของการเปลี่ยนแปลงกฎหมายแรงงานฉบับล่าสุดต่อลูกจ้างและนายจ้าง

ผลกระทบต่อลูกจ้าง

• ลูกจ้างได้รับค่าจ้างและค่าชดเชยที่เพิ่มขึ้น ซึ่งช่วยยกระดับคุณภาพชีวิต
• ความคุ้มครองทางกฎหมายที่ครอบคลุมมากขึ้น โดยเฉพาะในประเด็นความเท่าเทียมทางเพศและความสมดุลในชีวิตการทำงาน
• แรงงานนอกระบบได้รับโอกาสในการเข้าถึงสวัสดิการและความคุ้มครองมากขึ้น

ผลกระทบต่อนายจ้าง

• นายจ้างมีต้นทุนค่าแรงงานและค่าชดเชยที่เพิ่มสูงขึ้น อาจกระทบต่อความสามารถในการแข่งขัน
• ต้องมีการปรับตัวและปรับปรุงนโยบายการบริหารทรัพยากรบุคคล ให้สอดคล้องกับกฎหมายที่เปลี่ยนแปลงไป
• มีโอกาสในการปรับรูปแบบการทำงานให้ยืดหยุ่นมากขึ้น เช่น การใช้ระบบการทำงานทางไกล อาจช่วยลดต้นทุนในระยะยาว

หน่วยงานที่เกี่ยวข้องด้านกฎหมายแรงงาน

การบังคับใช้กฎหมายแรงงานในประเทศไทยมีหน่วยงานที่เกี่ยวข้องหลายหน่วยงาน มีบทบาทและหน้าที่แตกต่างกันไป ลูกจ้างและนายจ้างควรทราบว่าหน่วยงานใดรับผิดชอบในเรื่องใด เพื่อสามารถติดต่อขอความช่วยเหลือหรือคำแนะนำได้อย่างถูกต้อง

1. กระทรวงแรงงาน

กระทรวงแรงงานเป็นหน่วยงานหลักที่รับผิดชอบเกี่ยวกับการบริหารจัดการด้านแรงงาน โดยมีหน่วยงานในสังกัดที่เกี่ยวข้องกับกฎหมายแรงงาน ดังนี้

กรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน

• ดูแลการบังคับใช้พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน
• ตรวจสอบการปฏิบัติตามกฎหมายคุ้มครองแรงงานของสถานประกอบการผ่านพนักงานตรวจแรงงาน
• รับเรื่องร้องเรียนและข้อพิพาทด้านแรงงาน เช่น กรณี hr ไม่แจ้งผลสัมภาษณ์​
• ให้คำปรึกษาแก่นายจ้างและลูกจ้างเกี่ยวกับการปฏิบัติตามกฎหมายคุ้มครองแรงงาน

กรมการจัดหางาน

• ดูแลการบังคับใช้พระราชบัญญัติจัดหางานและคุ้มครองคนหางาน
• ส่งเสริมการจ้างงานและการมีงานทำ
• ให้บริการจัดหางานแก่ผู้ว่างงาน
• ควบคุมการทำงานของคนต่างด้าวในประเทศไทย

กรมพัฒนาฝีมือแรงงาน

• ส่งเสริมการพัฒนาฝีมือแรงงานและศักยภาพของแรงงานไทย
• ดูแลการบังคับใช้พระราชบัญญัติส่งเสริมการพัฒนาฝีมือแรงงาน
• จัดการฝึกอบรมและทดสอบมาตรฐานฝีมือแรงงาน

สำนักงานประกันสังคม

• ดูแลการบังคับใช้พระราชบัญญัติประกันสังคมและพระราชบัญญัติเงินทดแทน
• บริหารจัดการกองทุนประกันสังคมและกองทุนเงินทดแทน รวมถึงเอกสารสมัครงานที่เกี่ยวข้อง
• จัดเก็บเงินสมทบและจ่ายประโยชน์ทดแทนให้แก่ผู้ประกันตน

นอกจากหน่วยงานในสังกัดกระทรวงแรงงานแล้ว ยังมีหน่วยงานอื่น ๆ ที่เกี่ยวข้องกับการบังคับใช้กฎหมายแรงงาน ได้แก่

2. ศาลแรงงาน

• พิจารณาคดีข้อพิพาทแรงงานระหว่างนายจ้างและลูกจ้าง
• พิจารณาคดีเกี่ยวกับการเลิกจ้างที่ไม่เป็นธรรม การจ่ายค่าชดเชย และข้อพิพาทเกี่ยวกับสภาพการจ้าง

3. คณะกรรมการแรงงานสัมพันธ์

• วินิจฉัยข้อพิพาทแรงงานและการกระทำอันไม่เป็นธรรมตามพระราชบัญญัติแรงงานสัมพันธ์
• ส่งเสริมความสัมพันธ์อันดีระหว่างนายจ้างและลูกจ้าง

4. คณะกรรมการค่าจ้าง

• กำหนดอัตราค่าจ้างขั้นต่ำและอัตราค่าจ้างตามมาตรฐานฝีมือ
• ศึกษากับวิเคราะห์สภาพเศรษฐกิจและสังคมเพื่อประกอบการพิจารณากำหนดอัตราค่าจ้าง

5. สภาองค์การนายจ้างและสภาองค์การลูกจ้าง

• เป็นตัวแทนของฝ่ายนายจ้างและฝ่ายลูกจ้างในการเจรจาต่อรองและการกำหนดนโยบายด้านแรงงาน
• ให้คำปรึกษาและช่วยเหลือสมาชิกในด้านแรงงานสัมพันธ์

ลูกจ้างที่ถูกละเมิดสิทธิตามกฎหมายแรงงาน สามารถร้องเรียนได้ที่สำนักงานสวัสดิการและคุ้มครองแรงงานจังหวัดหรือเขตพื้นที่ โดยพนักงานตรวจแรงงานจะทำหน้าที่สอบสวนข้อเท็จจริงและมีคำสั่งให้นายจ้างปฏิบัติตามกฎหมาย หากไม่พอใจคำสั่งของพนักงานตรวจแรงงาน สามารถนำคดีไปฟ้องต่อศาลแรงงานได้

สรุปภาพรวม กฎหมายแรงงาน และการคุ้มครองสิทธิ

กฎหมายแรงงาน เป็นเครื่องมือกำกับดูแลความสัมพันธ์ระหว่างนายจ้างกับลูกจ้างให้เกิดความเป็นธรรมและสมดุล วัตถุประสงค์หลักเพื่อคุ้มครองสิทธิของลูกจ้าง กำหนดมาตรฐานขั้นต่ำในการจ้างงาน และส่งเสริมความสัมพันธ์อันดีระหว่างนายจ้างกับลูกจ้าง

ในปี 2568 กฎหมายแรงงานไทยได้พัฒนาปรับปรุงให้ทันสมัยและสอดคล้องกับสภาพเศรษฐกิจและสังคมที่เปลี่ยนแปลงไป โดยมีการปรับอัตราค่าจ้างขั้นต่ำในบางพื้นที่และบางอาชีพเป็น 400 บาท มีการเพิ่มอัตราค่าชดเชยสำหรับลูกจ้างที่ทำงานครบ 20 ปีขึ้นไป มีการออกมาตรการเพื่อคุ้มครองแรงงานในยุคดิจิทัลและส่งเสริมความเท่าเทียมทางเพศในที่ทำงาน

สิทธิพื้นฐานที่ลูกจ้างตามกฎหมายแรงงาน ได้แก่

• สิทธิที่จะได้รับค่าจ้างไม่น้อยกว่าอัตราค่าจ้างขั้นต่ำ
• สิทธิในการทำงานไม่เกินเวลาที่กฎหมายกำหนด และได้รับค่าล่วงเวลาหากทำงานเกินเวลาปกติ
• สิทธิในการได้รับวันหยุดประจำสัปดาห์ วันหยุดตามประเพณี และวันหยุดพักผ่อนประจำปี
• สิทธิในการลาป่วย ลาคลอด ลากิจ และลาประเภทอื่น ๆ ตามที่กฎหมายกำหนด
• สิทธิที่จะได้รับค่าชดเชยกรณีถูกเลิกจ้างโดยไม่มีความผิด
• สิทธิในการรวมตัวและเจรจาต่อรองเกี่ยวกับสภาพการจ้าง
• สิทธิในการได้รับการคุ้มครองความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดล้อมในการทำงาน

ขณะเดียวกัน นายจ้างก็มีสิทธิตามกฎหมาย เช่น สิทธิในการกำหนดข้อบังคับเกี่ยวกับการทำงาน สิทธิในการเลิกจ้างลูกจ้างตามเงื่อนไขที่กฎหมายกำหนด สิทธิในการกำหนดระเบียบวินัยและบทลงโทษทางวินัย

การคุ้มครองสิทธิตามกฎหมายแรงงานมีหน่วยงานที่เกี่ยวข้องหลายหน่วยงาน โดยมีกระทรวงแรงงานกับหน่วยงานในสังกัดเป็นผู้รับผิดชอบหลัก มีพนักงานตรวจแรงงานทำหน้าที่ตรวจสอบการปฏิบัติตามกฎหมาย และมีศาลแรงงานเป็นองค์กรที่พิจารณาคดีข้อพิพาทแรงงานค่ะ